Faruk Ardıç > Fem Dershaneleri > femrehberlik@fem.com.tr
ÖSYM, üniversiteye girmek isteyen adaylara YGS ve LYS uygulamasının bu sene üçüncüsünü gerçekleştirecek. Adaylar, en çok yoruma dayalı sorulardan sıkıntı çekiyorlar. Bu durum ÖSYM’nin sınav sonrası yayınladığı istatistiklerde de gözleniyor. Örneğin 2010 yılında YGS’ye giren 1 milyon 500 bin aday içinde Sosyal Bilimler testinin 40 sorusunun tamamını doğru cevaplayan bir aday bile çıkmamıştır. 2011 yılında ise 1 milyon 600 adaydan sadece beş kişi, Sosyal Bilimlerdeki soruların tamamını cevaplayabilmişler. Fen Bilgisindeki sorularda da çok farklı olmayan bir durum gözleniyor. 2011 yılında Fen Bilgisi testindeki 40 sorunun tümünü doğru cevaplayanların sayısı 407 kişi. Söz konusu sınavlardaki soruların zorluğu ya da kolaylığı neye, hangi kriterlere göre belirleniyor? Öğrenciler çok çalıştıkları halde özellikle yorum gerektiren soruları cevaplamakta neden zorlanıyorlar? ÖSYM öğrencilerde daha çok hangi düzey kazanımları ölçmek istiyor? Yorum gerektiren soruları doğru cevaplamak için hangi stratejiyi takip etmek gerekir? Bu sürecin farkına varılması, hem öğretmenlere hem de öğrencilere YGS ve LYS’ye hazırlık sürecinde önemli rehberlik sağlayacaktır.
Bu çalışmada Milli Eğitim Müfredatı ve hedeflenen eğitim stratejilerine göre değerlendireceğiz.
ÖSYM, YÖK’e bağlı merkezî bir kuruluş olup Türkiye’de soru hazırlama, ölçme ve değerlendirme sürecinde önemli bir yere sahiptir. Yurt çapında onlarca farklı sınav ile milyonlarca adayı değerlendiren ÖSYM, üniversitelere seçme ve yerleştirmeye yönelik soruları da bilimsel verilere göre hazırlamaktadır. ÖSYM, adayları değerlendirirken test sisteminin gereği olarak adayların psiko-motor ve duyuşsal özelliklerinden çok bilişsel özelliklerini dikkate almaktadır.
Ölçme ve değerlendirmede yapılandırıcı yaklaşımın etkisi
2005 yılından itibaren öğretim programları, yapılandırmacı yaklaşıma göre hedef davranışlar yerine kazanımlar planında yeniden düzenlendi. Öğrencilerin bilişsel hedefleri belirlenirken Bloom’un bilişsel alan taksonomisi temel alındı. Krathwohl ve ekibi 2001 yılında bu taksonomiyi yeniden düzenlemiş olsa da aralarında küçük farklılıklar meydana geldi. Buna göre adayların bilişsel kazanımlarının değerlendirilmesi de altı farklı basamakta gerçekleşmektedir. Soruların ölçtüğü hedef davranışların bilinmesi, bir öğrencinin “Ben neden başarılı olamıyorum?” sorusuna cevap araması ve özellikle yorum gerektiren soruların doğru cevaplanma oranının düşük olmasının açıklanabilmesi bakımından önemli olacaktır.
Soruların zorluk dereceleri birbirinden farklıdır
Adayların bilişsel gelişmişlik düzeyleri basitten karmaşığa doğru bir süreç izlediğinden, değerlendirme sürecinde herkesin yapabileceği basit nitelikte sorular da üst düzey düşünme becerilerini gerektiren yoruma dayalı sorular da olmalıdır. Sınavlarda adaylara yöneltilen sorular, öğrencilerin daha önce öğrendikleri bilgileri hatırlamasıyla başlayıp kavrama, uygulama, analiz etme, sentezleme ve değerlendirme becerilerini ölçmeye yönelik farklılık göstermektedir. Bilgi basamağından üst basamaklara doğru çıkıldıkça ölçülen bilişsel gelişim düzeyleri de karmaşıklaşmaktadır. Yoruma dayalı üst düzey düşünme becerileri isteyen soruların çözümü daha uzun ve yoğun bir çabayı gerektirir. Öğrenciler çalışmaya ve öğrenmeye başladıkça konuyla ilgili daha ileri bir bilgi seviyesine ulaşacak ve daha üst düzey düşünmeyi gerektiren yoruma dayalı soruları yapmaya hazır hale geleceklerdir.
Öğrenme süreci, çok katlı bir binaya çıkmak gibidir
Öğrenme süreci, çok katlı bir binaya çıkıyor gibi düşünülebilir. Üst katlara çıkabilmek için öncelikle binaya girmek ve ilk kata çıkmak gerekir. İkinci ve üçüncü kata çıkmadan dördüncü kata çıkmak zor olacaktır. İşte öğrenme de tıpkı bunun gibi bir özelliğe sahiptir. Bazı bilgiler sadece birinci kata çıkmanın anahtarı olduğundan onunla dördüncü ya da beşinci kata çıkılamayacaktır. Yapılması gereken her katın gerektiği donanımlara sahip olabilmektir. Bellekteki bilgi birikimleri arttıkça konuya yönelik daha zor ve karmaşık sorular çözülebilecektir.
ÖSYM sorularının ölçmeyi amaçladığı hedef davranışlar şunlardır:
1. Basamak: Bilgi Düzeyi
Bilgi düzeyi basamağı, daha ileri düzeydeki bilgileri kavrama, uygulama, analiz etme, sentezleme ve değerlendirme basamaklarına temel oluşturma niteliğindedir. Burada öğrencinin sahip olduğu bilgiyi kullanması istenmez, sadece öğrendiği şekilde hatırlaması ve tanıması istenir. Bilgi düzeyindeki sorularla adayın hatırlama gücü ölçülür. Bu tür bilgilerin (terim, tanımlar, olaylar, olgular, ilkeler, formüller, kuramlar vb.) hatırlanabilmesi için ezberlenmesi gereklidir. Bilgi düzeyindeki bir soruya cevap verebilmesi için öğrencinin daha önce öğrendiklerini hatırlaması gerekir. Bir bilginin aynen hatırlanması birçok nedenden dolayı önemlidir. Bilgi veya hafıza düzeyi diğer tüm düşünme düzeylerinin başlangıcı olduğundan kritik bir yapıya sahiptir.
Bilgi basamağı soruların zorlukları
ÖSYM daha çok LYS’lerde bilgi basamağında soru sormaktadır. Bu düzeye ait soruların dezavantajı hızlı bir şekilde unutulmalarıdır. Bu tür soruların bir konu ile ilgili derinlemesine olmayan kaba bilgileri ölçmesi ayrı bir dezavantajdır.
Bilgi basamağı sorulardaki temel süreç, sorularla, tanıma ve hatırlama süreçlerini ölçmeyi içerir.
Örnek:
-Hem karada hem suda yaşayan canlılara ait bir şemada kurbağaları tanıyınız
-Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Dönemi şairlerindendir?
-Karbondioksitin kimyasal formülü hangisidir?
2. Basamak: Kavrama Düzeyi
Kavrama düzeyi soruları, öğrencilerin öğrendikleri materyalleri organize edip düzenlemelerini sağlayacak kadar öğrenmiş olmalarını gerektirir. Öğrenciler, öğrendikleri materyali kavrayıp kendi kelimeleri ile ifade edebilmeli ve karşılaştırmalar yapmak için kullanabilmelidir. Kavrama becerisini ölçen bir soruda, bilginin derste ya da ders kitabındaki hâliyle öğrenilmesi sorunun doğru cevaplanabilmesi için yeterli değildir. Kavrama basamağında öğrenciden istenen; bilgiyi farklı bir biçimde ifade etmesi ya da farklı şekillerde ifade edilen bilgileri tanımasıdır. Adayların kavrama basamağındaki bir soruyu cevaplayabilmesi için hatırlamadan daha ileri olan bir düşünme seviyesine geçmesi gerekir. Bu tür sorularda öğrenci soruyu çözebilmesi için kendisinden bir şeyler katması gerekir. Kavrama basamağı sorulardaki temel süreçler; başka şekillerde ifade etme, listeleme, düşünceyi gerçekten ayırt etme isimlendirme, saptama, gösterme, anlama, hatırlama, eşleştirme, tanımlama, sınıflandırma, yerleştirme, taslak haline getirme ve örnek vermedir.
Örnek:
-Aşağıdaki sayıları tek ve çift olarak sınıflandırınız.
-Hava basıncının havayı nasıl etkilediğini açıklayan bir şema çiziniz.
-Kalbin pompaya nasıl benzediğini açıklayınız.
3. Basamak: Uygulama Düzeyi
Uygulama basamağındaki sorular genel olarak hem YGS hem de LYS türü sınavlarda gelmektedir. Uygulama basamağı öğrencinin daha önceden öğrendiği bir bilgiyi yeni durumlara uygulayıp uygulayamadığını ölçen sorulardır. Bu tür sorularda adaylardan bilgiyi kendisi için yeni olan durumlara uygulamaları istenir. Uygulama düzeyi sorular için konular arası bağlantıları görmek gerekir.
Bu düzeydeki bir davranışı öğrencinin gösterebilmesi için, öncelikle soruda yeni durumun tanınması gereklidir. Daha sonra da bu yeni durumun hangi ilke, kavram ya da teori ile ilişkisinin olduğu anlamaya çalışılmalıdır. Öğrencilerin uygulama basamağındaki soruları yapabilmesi için bilgi ve kavrama düzeylerini aşmış olmaları gerekir. Uygulama basamağına yönelik farklı türden soru çözmek gerekir. Öğrencinin sınavda sorunun benzeri çıkmış ve doğru sonuca ulaşmışsa sorunun öğrencide ölçtüğü beceri uygulama becerisi değil, tanıma ve hatırlamayı ölçen bilgi basamağıdır. Bundan dolayı sınava hazırlanan her aday, uygulama becerisini ölçen sorulara karşı hazırlıklı olmalı ve farklı türden soru tiplerini de çözmelidir. Uygulama basamağı sorularındaki temel süreçler, sınıflandırma, değiştirme, eyleme geçirme, sunma, hesap etme, yürütme, çözme, resimleme, hesaplama, yorumlama, manipüle etme, kestirme ve göstermeyi içerir.
Örnek:
-İki basamaklı sayılar için bir sütun ekleyiniz.
-Yabancı dildeki bir parçayı sözel olarak okuyunuz.
-Çevrenizdeki bitkilerin ve hayvanların birbirlerini etkileme şekillerini gösteren bir şema çiziniz.
4. Basamak: Analiz Düzeyi
Analiz soruları öğrencilerin kritik düşünme becerilerini geliştirdikleri için oldukça önemlidirler. Analiz basamağı bir bilgi bütününün parçalarına ayrılarak, bu öğeler arasındaki ilişkilerin birbirinden ayrılmasına yönelik soruları içerir. Analiz soruları öğrencilerin kritik ve derinlemesine düşünmelerini gerektiren yüksek dereceli sorulardır. Öğrenciler, bilgileri analiz ederek bu bilgilere bağlı olan sonuca ve genellemeye varırlar. Öğrencilerden sınav sürecinde bir sonucu veya genellemeyi analiz ederek onu destekleyen veya reddeden kanıtları bulmaları istenir. Analiz basamağına yönelik sorular daha çok LYS’de gelmektedir. Bu soruların çözümü fazla zaman gerektirir. Birçok farklı cevabın mümkün olması ve cevaplanabilmeleri için fazla süre gerektirmeleri analiz sorularının yüksek dereceli sorular olduklarının bir göstergesidir. Analiz basamağı sorularındaki temel süreçler; zıtlıkları belirleme, karşılaştırma, kategorize etme, taslak halinde anlatma, bağlantı kurma, analiz etme, düzenleme, sonuç çıkarma, seçme ve atfetmedir.
Örnek:
-Yukarıdaki parçada geçen karakterin motivasyonu aşağıdakilerden hangisinde ifade edilmiştir?
-Yukarıdaki verilere göre oluşturulacak en uygun hipotez aşağıdakilerden hangisidir?
5. Basamak: Sentez Düzeyi
Sentez gücünü ölçen sorularda, belli bir amaç için uygun olan parçaları uygun olmayanlardan ayırarak bir bütün oluşturma becerisi ölçülmektedir. Sentez türü sorular üst düzey düşünme becerisi gerektirdiğinden dolayı daha çok açık uçlu sorulardan oluşan sınavlarda sorulmaktadır. Bu seviyedeki sorular öğrencilerin orijinal düşünme becerilerini ölçmeye yöneliktir. Sentez soruları öğrencilerin ürünler, desenler ve fikirler ortaya çıkarmalarını gerektirir.
Sentez düzeyindeki sorular; tartışma, planlama, karşılaştırma, yapılandırma, yeniden düzenleme, hazırlama, organize etme, tasarım yapma, hipotez bulma, destekleme, rapor çıkarma, toplama, uyarlama ve geliştirme gibi süreçleri içerir.
Örnek:
-Bitkilerin niçin güneş ışığına ihtiyaç duyduklarını açıklamak için bilimsel hipotezler üretiniz.
-Ahmet Haşim’in şiir konusundaki görüşleriyle ilgili bir araştırma ödevinin taslağını oluşturunuz.
-Bir müttefik ya da birlik askerinin bakış açısıyla bir günlük yazınız.
-Okuduğunuz romanın bir bölümüne dayanarak bir oyun sergileyiniz.
6. Basamak: Değerlendirme Düzeyi
Değerlendirmeye yönelik sorular sentez basamağından sonraki süreçleri içerir. Değerlendirme üst düzey düşünmeyi gerektirir. Bu tür sorular, yeniden meydana getirme, yeniden düzenleme, hazırlama, tasarım yapma, hipotez bulma ve destekleme süreçlerini içerir.
Örnek:
-Karmaşık bir matematik problemini çözmek için en iyi metodu seçiniz.
-Astrolojinin lehinde ve aleyhinde olan iddiaların geçerliliğine yönelik yargılarda bulununuz.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder