Bu yazıda okul yöneticiliğinin hizmet öncesi eğitimi gerektiren profesyonel bir meslek olarak kabul edildiği, eğitim yöneticisi yetiştirme programlarının geçmişi, çeşitliliği ve eğitim yönetimi alanında yapılan araştırmaların niceliği ve niteliği ile küçük bir Uzakdoğu Asya ülkesi olan Singapur’daki okul yöneticisi yetiştirme faaliyetleri incelenmiştir.
Singapur’da eğitim sisteminin vizyonu; “düşünen okullar, öğrenen toplum” olarak belirlenmiştir. Eğitim yöneticileri öğrenen toplumun önderleri olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle okulların nasıl yönetildiği ve eğitim yöneticilerinin nasıl yetiştirildiği konusuna çok önem verilmektedir.
Singapur’da eğitim yöneticiliği konusunda tek yetkili resmi kurum Ulusal Eğitim Enstitüsüdür. Bu enstitü öğretmen ve eğitim yöneticisi yetiştirmekle sorumludur. Enstitüde öğretmenlik ve yöneticilik yapmaya yönelik lisans, lisansüstü programlar ve Eğitim Yöneticiliğinde Mentorlük Diploması adında programlar düzenlenmektedir. Ulusal Eğitim Enstitüsü aynı zamanda Eğitim Bakanlığının bilgi teknolojileri danışmanlığını da yapan bir kurumdur.
Ulusal eğitim enstitüsünde 1998 yılında “eğitim-düşünce merkezi” açılmıştır. Bu merkezin ana amacı Singapur’daki okullara ve tüm eğitim kurumlarına nitelikli eğitim ve araştırma konusunda rehberlik etmek ve proje araştırmalarında araştırılan konular üzerinde nasıl yaratıcı düşünülebileceğini öğretmektir.
Singapur’da okul yöneticisi programı zamanla çok değişmiştir. Tarihinde birçok program yenileme ve iyileştirme çalışması olmasına rağmen 1984’den 2007’ye kadar ki 24 yıllık süre içinde iki büyük ve önemli program değişikliği olmuştur. Bunlardan ilki 1984’den 2000’e kadar olan Eğitim Yöneticiliği Diploması programıdır. Bir akademik yıl boyunca tam zamanlı devam eden bu programda okul müdür yardımcıları geleceğin okul müdürleri olarak eğitilmekteydiler. 2001’deki program değişikliğine gidilmesinin etkisiyle eğitim yöneticiliği diploma programının yerini Eğitim Liderleri Programı almıştır. Bu programda Singapur okul müdürlerinin altı ay boyunca tam zamanlı eğitim yöneticisi yetiştirme programlarına katılmaları amaçlanmaktadır.
Okul Yöneticisi Yetiştirme Eğitim Programları
Son yıllarda Singapur’da eğitimin ana temasını öğrenmenin önemi oluşturmaktadır. Ülkedeki her eğitimci, ülkenin genel eğitim vizyonu olan ‘’düşünen okullar, öğrenen toplum’’ vizyonunu gerçekleştirmek için çaba sarf etmektedirler. Okul müdürlerinden beklenilen ve talep edilen görevler de çok önemlidir. Okul liderleri sadece bilgili değil aynı zamanda okulu yönetebilme ve okul politikası üretebilme kabiliyetine de sahip olmalıdır. Okul yöneticilerinin toplum mühendisi olmalarına ihtiyaç vardır.
Okul yöneticileri, vizyonun’’düşünen okullar’’ kısmının oluşturulmasında, okullara liderlik edebilecek ve yönetebilecek birer eğitimci anlamına gelmektedir. Okullar bu amaca göre dizayn edilmektedirler ve bunun sonucunda da okul müdürleri bu hedefi gerçekleştirebilecek yeterlilikte olanlardan seçilmektedirler. Okul liderleri, öğrenen topluma liderlik eden düşünen okulların inşasında çok önemli etkenler olduklarından Ulusal Eğitim Enstitüsünde yapılan gelişim programlarına katılmaktadırlar.
Öğrenen toplumun ajandasında yeni bir okul anlayışı mevcuttur. Bu yeni anlayış yeni müdür talebini de beraberinde getirmiştir. Yeni anlayıştaki yeni okul müdürünün, kompleks ve içinden çıkılamayacak kadar zor durumlarda üretken olabilen, dinamik ve proaktif olmaları beklenmektedir. Eğitimde ki bu yeni lider tarzı aynı zamanda entelektüel ve geniş ufuklu olmalılar. Bunun yanı sıra öğrenme ve öğretme de yüksek donanımlı, stratejik yenilikleri idare edebilen ve okullarında uygulayabilen, okulların çevresi ile olan ilişkilerinde etkili olabilen bireyler olması gerekmektedir. Ayrıca okul müdürleri, ileride okul müdürleri olacak olan yardımcılarıyla da iyi bir etkileşim ve dayanışma içinde olmaları gerekmektedir.
Burada okul müdürlüğünün tek başına yapılabilecek bir iş olmadığını belirtmekte fayda var. Okul liderliği tek başına kaldırılamayacak kadar önemli ve fikri yoğunluk gerektiren bir uğraş olduğu unutulmamalıdır. Bu bağlamda okul müdürleri ve diğer okul çalışanları hep birlikte aynı amaca yönelik çalışmalıdırlar.
Singapur Milli Eğitim Bakanlığı, okulların çeşitli kademelerindeki yöneticilik ve okul müdürlüğü için gelecek vadeden öğretmenlerin seçilmesini öngören bir düzenleme yapmıştır. Bazı öğretmenler kariyerleri boyunca sınıfta kalırken, liderlik kabiliyeti olan öğretmenler kıdemli öğretmen, bölüm başkanı, müdür yardımcısı ve okul müdürü gibi farklı pozisyonlara kaydırılabilmektedirler.
1. Eğitimde Liderlik Programları
Ulusal Eğitim Enstitüsü okullardaki liderlik konumları için seçilmiş öğretmenlere Milli Eğitim Bakanlığı ortaklığı ile çeşitli eğitim programları düzenlemektedir.
Bu programa katılan adaylar okullardaki müdürler tarafından Milli Eğitim Bakanlığına teklif edilirler ve bakanlık tarafından uygun görülenler seçilir. Bu program uluslararası dikkatleri üzerine çeken çok yeni bir programdır.
2000-2001 akademik yılına kadar mükemmelliğinden dolayı, okul yöneticisi yetiştirme programı olarak Eğitimde Yöneticilik Diploması programı bilinmekteydi. Aslında Singapur’un birçok kıdemli öğretmeni, müdürleri ve müfettişleri bu prestijli programdan mezun olmuşlardır. Bu program aday müdürlerin yöneticilik kabiliyetlerini geliştirmek amacıyla, her yönden donanımlı müdürler tarafından gerçekleştirilmekteydi.
Talep edilen okul liderliğindeki değişim, programın içeriğinin de tekrar düşünülmesini gerekli kılmıştır. Kabiliyete dayalı eğitim paradigması, bilgi teknolojilerinin kullanılması ve ulus olarak eğitime odaklanma, okulların özerklik seviyelerinin artması, eğitim kurumlarının daha çok sorumluluk alması gibi bir takım temel girişimler, okul liderliğinin yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılmıştır. Yeni eğitim anlayışında daha dinamik ve proaktif, kendine güvenen, ileriyi görebilen, zor durumlarda isabetli kararlar verebilen okul müdürlerine daha fazla önem verilmektedir. Yukarıda ifade edilen bu nedenlerden dolayı Ulusal Eğitim Enstitüsü 2001 yılında Eğitimde Liderlik Programını başlatmıştır. Bu program adaylara hızla değişen günümüz dünyasında, okullarını başarıyla yönetebilme kabiliyetleri verebilmek için düzenlenmektedir.
Bu programın amacı, sadece iyi müdürler yetiştirmek değil aynı zamanda okulları büyük ölçüde değiştirebilecek kapasiteye sahip eğitim liderleri yetiştirmektir. Bu programda adaylar 6 aylık yoğun bir liderlik oryantasyon programına tabi tutulurlar. Adaylar bu programda kendilerine ne öğretildiklerini bilmektedirler fakat ne öğrenecekleri konusunda bilgi sahibi değildirler. Yönetim bilgilerini, üniversiteden bir profesörün başkanlığını yaptığı haftada bir araya gelen 6 kişilik bir gruptan oluşan takım çalışmalarıyla öğrenmektedirler. Bu gruplar ancak program bittiğinde neler öğrendiklerinin farkına varabilmektedir. Genel olarak eğitim programının içeriğinde işlenilen konular 7 modülden ve alt başlıklarından oluşmaktadır.
Rekabetçi okul örgütlerinin inşası:
Pazarlama ve stratejik seçimler:
Eğitim-öğretim sürecinde bilgi teknolojilerini kullanmak:
Eğitim öğretimde mükemmelliğe ulaşma:
Beşeri sermaye:
Yeni bin yılın liderleri:
Müdürlük için kişisel gelişim ve yeterlilik:
2. Bölüm Başkanlık Diploması
Singapur’da okullarda, matematik, fen bilgisi ve İngilizce gibi ana ders branşlarında işlerin düzenlenmesi için bölüm başkanları bulunmaktadır. Bölüm başkanları branşları ile İlgili eğitim öğretim işlerinden ve müfredattan sorumlu yöneticilerdir. Buradaki roller çok yönlüdür. Görevleri öğretmenleri eğitmek, müdürlük görevlerini yapmak ve bölümleri için yol haritası çizmek olan bu idareciler aynı zamanda ders planları yapıp uygulamaktan ve sonuçlarını değerlendirmekten sorumdurlar.
Bölüm Başkanlığı Diploması, bölüm başkanlarının, yukarıdaki rolleri etkili bir biçimde gerçekleştirebilme kabiliyetlerini kazanmak için katıldıkları 17 haftalık bir kurs programıdır. Programın bir diğer amacı, yöneticilerin bilgi, kabiliyet ve yeteneklerini çalışma şartlarına göre uzmanlaştırmaktır.
Bölüm başkanlarının öğretmenlerin öğretim yeteneklerini geliştirme konusunda görevleri bulunmaktadır. Bu bağlamda, bölüm başkanları sınıflara girip ders öğretmenini gözlemlemesi ve değerlendirmesi, düzeltme ve geliştirmesi beklenmektedir. Bu programın sonunda adaylar:
Bölüm yöneticiliği ile bilgilerini güncellemektedirler ve bu bilgileri bölümlerinde etkili bir biçimde kullanmaktadırlar.
Karışık müfredat programlarının sebep-sonuç ilişkisini, bağımsız bir şekilde düşünebilme yeteneği sergilemeyi öğrenmektedirler. Ayrıca öğrenci başarısında yenilikçi uygulamaların nasıl etkili olduğunu kavramaktadırlar.
Uzmanı olduğu alanlarda, müfredat programları yapmayı, bu müfredat programlarını geliştirmeyi ve ölçme- değerlendirmeyi öğrenmektedirler.
Bölümlerinin, okullarının ve ülkenin önceliklerini destekleyen mesleki gelişim aktivitelerini tanımlamayı öğrenmektedirler.
Bölümlerindeki öğretmenlerin motivasyonlarını ve memnuniyetlerini destekleyici stratejiler geliştirmeyi ve işbirliği iklimini canlı tutmayı başarabilmeyi öğrenmektedirler.
Çok ırklı bir toplumdaki kısıtlamaları ve ülkenin önceliklerini barındıran eğitim konusuna daha geniş perspektiften bakabilmeyi öğrenmektedirler.
Ülkede bölüm başkanlığı diploması programına ilgi çok yüksektir. Programın büyük bir bölümü, yöneticilik kabiliyetlerinin geliştirilmesine, bölümleri idare etmeye, eğitim lideri olmaya ve bölümde çalışan bireylerin gelişimine ve değerlendirilmesine ayrılmış durumdadır. Programda anlatılan konuların bazıları yetkileri dağıtma, bireyleri etkileme sanatı, takım çalışması, yöneticilerin karşılaştığı zorluklar ve bütçenin idare edilmesinin yanı sıra okulda anlatılan derslerle okul vizyonu arasındaki bağlantıyı anlamaya dair dersler de verilmektedir.
Bölüm başkanları 10-20 kişilik öğretmenlerle çalıştıklarından dolayı farklı kabiliyet ve donanımdaki insanlarla beraber olmak zorundadırlar. Bu sebepten dolayı bölüm başkanları motivasyon, stres ve küçük gruplarla çalışmayı öğrenmenin yanı sıra ve daha önemlisi çalışanlarını kendinden sorumlu konuma getirmeyi öğrenmek zorundadırlar.
3. Okullarda Müdürlük ve Liderlik Programları
Bu program, orta seviyedeki okul yöneticilerinin yöneticilik kabiliyetlerini genişletmek ve yenilikçi okullarda eğitim öğretim liderliğinde daha fazla sorumluluk almalarını amaçlamaktadır. Bu programın özünü ortak çalışma oluşturmaktadır. Bu programın diğer amaçları;
Örenci-öğretmen, öğretmen- öğretmen gruplarının kendi aralarında oluşturdukları öğrenim gruplarında birlikte yeni bilgilere ulaşmayı,
Şu andaki pozisyonlarından sonra gelebilecek pozisyonun liderlikte zirve olabileceğini vurgulayarak orta seviyedeki yöneticiler arasında uzmanlık becerilerini artırmak,
Müfredattaki devamlı gelişime odaklanan öğrenim gruplarının oluşturulması ile eğitim-öğretim kapasitelerinin artmasına öncülük etmek olarak sıralanabilir.
Bu eğitim programları, okullarla, yüksek öğrenim kurumlarıyla, hükümetle, sponsor kuruluşlarla ve dışarıdaki örgütlerle ve bireylerle etkileşimde bulunmayı içermektedir. Bu program, yüz yüze eğitim programı olduğu gibi, bilgi iletişim teknolojileri vasıtasıyla uzaktan eğitim olarak ta verilebilmektedir. Öğrenim çevresi sosyal etkileşim ve dünyanın her tarafına ulaşabilen teknolojik kültürü bünyesinde barındırdığından, okullarda müdürlük ve liderlik programları adaylara yenilikçi düşünebilme sansı sunmaktadır. Programın içeriğini oluşturan konular liderlik ve müdürlük başta olmak üzere programa yeni eklenen;
Müfredat projeleri: müfredat projeleri, orta seviyeli idarecilerin karşılaştıkları müfredat problemlerini ortaya çıkarıp ona göre harekete geçerek öğrenme gerektiren ileri düzey öğrenme anlamında kullanılmaktadır. Proje yaparak öğrenmeyi ve disiplinler arası çalışma yapan takımlarla işbirliği yaparak daha yenilikçi ve gerçekçi müfredat planları yapmayı da kapsamaktadır.
Mesleki diyalog: adayların yaptıkları konuşmalarını sorgulama şeklinde gerçekleşmektedir.
Neden bu şekilde yaptım?
Bunu nereden öğrendim?
Davranışlarımla ne gibi bir kişisel izlenim vermekteyim?
gibi kendini sorgulayıcı sorular, kurumsal kültür üzerinde güçlü ve olumlu etki oluşturmaktadır.
Alternatif perspektif ve bakış açılarıyla adayların yöneticiliklerini geliştirmeye olanak veren uluslararası öğrenme, bireylerin etkili liderlik sürecinde ve rollerinde kapasitelerini artırmaktadır.
Bu programın süresi tam zamanlı 17 haftadır.
4. Mentorlük
Mentorlük, mesleğe yeni başlayan okul müdürlerine hizmet öncesinde rehberlik etmek, profesyonel destek sağlamak amacıyla uygulanabileceği gibi mevcut okul müdürlerini daha verimli hale getirmek için hizmet içi bir kurs olarak ta verilebilmektedir. Mentorlük kavramı dört öğe ile açıklanabilmektedir. Bunlar; bire bir destek, işbirliği, karşılıklı öğrenme ve rehberlik etmek.
Toplamda sekiz hafta süren programda adaylar, dörder haftalık iki dönem boyunca çeşitli okullara devam etmektedirler. Okullara katılım sürecinde her adaya mentorlük yapmakla görevli bir okul müdürü eşlik etmektedir. Bu süreç içerisinde mentor okul müdürü, himayesi altındaki adayın gerçek hayatta ki okul müdürlüğüne ait bir takım deneyimleri kazanmasını sağlamaktadır. Okula katılım programının sonuna doğru, her adaya mentorlük görevi yapan müdürlerin okullarında okul müdürü sorumluluğu verilmekte ve aday bir hafta boyunca okulu idare etmektedir. Mentorler teftiş kurullarınca okul yönetim kabiliyetleri olduğu değerlendirilmesi yapılmış müdürlerden Eğitim Bakanlığı tarafından özenle seçilmektedirler. Bu program Singapur eğitim tarihinde 19802 lerin ortalarından günümüze kadar devam etmektedir.
Aday-mentor ilişkisi sadece okul sınırları içinde gerçekleşmemektedir. Birlikte yemeğe çıkmak, fikir paylaşımında bulunmak, adayın şüphelerini giderici açıklamalarda bulunmak, birlikte eğitim ziyaretleri yapmak gibi formal yapının dışında informal etkileşim süreci de bulunmaktadır. Müdür ve aday arasında hem mesleki hem de kişisel anlamda paylaşımların olması öğrenmeyi daha kolay hale getirmektedir.
Okul Liderliği İçin Eğitim Köprüleri
Bu program yenilikçi ve yüksek performans gösteren eğitim sistemlerine odaklanmaktadır. Ayrıca bu program deneyimli ve tecrübeli okul liderlerine ulusal ve uluslar arasında başarılı olmuş okul liderliğinin temel özelliklerini araştırma fırsatı da vermektedir.
Bu program Singapur Ulusal Eğitim Merkezi ve İngiltere Ulusal Okul Liderleri Koleji arasında ortaklaşa oluşturulmuş bir programdır. Okul liderleri ülkelerin kendilerine özgü eğitim sistemlerine adapte olabileceklerden seçilmektedir. Bu program;
Her iki ülkenin birbirlerinin eğitim sistemlerini ve eğitim yöneticiliği ve zorlukları kavramlarından ne anladıklarını
Yenilikler adına fikir üretmek ve yüksek performanslı eğitim için değişimler gerçekleştirmek
Yenilikçi okullar ve yenilikçi eğitim liderleri kavramlarının devamı için yeni planlar yapmayı amaçlamaktadır.
Program tam zamanlı ve iki hafta sürmektedir.
Sonuç
Okul yöneticilerinin yetiştirilmesindeki dikkat çekici özellik Singapur eğitim sisteminin okul yöneticiliğini hizmet öncesi eğitim gerektiren profesyonel bir meslek olarak kabul etmiş olmasıdır. Tüm okul yöneticilerinin belirli bir formasyondan geçilmesi zorunlu tutulmaktadır. Formasyon dersleri Ulusal Eğitim Enstitüsünün eğitim ve okul yöneticisi yetiştiren yüksek lisans programları vasıtasıyla alınır. Okul yöneticiliği sertifikası almak için öncelikle bu programların birinden diploma almak şarttır.
Singapur’ da eğitim ve okul yöneticiliği yetiştirmeye yönelik programlar okul yöneticisi formasyonu oluştururlar. Okul yöneticisi olabilmek için bu programları bitirmek gerekmektedir. Türkiye’de ise yukarıda da belirtildiği gibi okul yöneticisi olabilmek için bir formasyon almak gerekli değildir. Öyleyse ülkemizde eğitim fakültelerinin çoğunlukla “Eğitim Yönetimi, Planlaması, Teftişi ve Ekonomisi Anabilim Dalları” adı altında yapılanan tezli ve tezsiz yüksek lisans programlarının hazırlama programı olduğu söylenemez. Bu programlar okul yöneticisi yetiştirmemekte, yalnızca okul yönetimi ile ilgili bilgi aktarmaktadırlar. MEB eğitim yönetimi alanında hizmet öncesi eğitimi benimsemediğinden üniversitelerin eğitim yönetimi bölümleriyle işbirliği yapmamaktadır. Bu yüzden fakültelerde verilen eğitimi göz ardı etmekte, bu bölümleri bitirenleri de bitirmeyenleri de okul yöneticisi olarak atayabilmektedir.
Singapur’ da eğitim yöneticisi yetiştirme programlarından özellikle mentorlük programı hizmet öncesi uygulamaya dayanmaktadır. Singapur’da ki eğitim ve okul yöneticisi programlarında teorik bilginin daha ziyade adayların liderlik niteliklerini geliştirecek biçimde şekillendirildiği, teorik ve teknik bilginin alan çalışması, stajyerlik/ intörnlük, mentorlük ile ortak çalışma gibi faaliyetler ile uygulama alanına taşındığı ve adaylara gerçek okul ortamında karşılaşabilecekleri problemleri tanıtma eğilimi olduğu gözlemlenmektedir
Singapur’da bir defa müdürlük sertifikasına sahip olmak okul müdürlüğünde ilelebet kalmayı sağlamamaktadır. Okul müdürleri sertifikalarını yenileyebilmek için belirli sürelerle okul yöneticisi yetiştiren bir programdan ders almak, uzaktan bir öğretim programını takip etmek, araştırma hazırlamak, seminer ya da konferanslara katılmak, rapor ya da makale yazmak zorunda kalmaktadırlar.
Singapur’da eğitim yöneticiliği için liyakat ön plandadır. Liderlik vasfı taşıyan müdür yardımcıları ve bölüm başkanları müdürlerinin tavsiyesi doğrultusunda yönetici programlarına katılmaktadırlar. Altı ay tam zamanlı süren bu yetiştirme programında, ülkenin vizyonuna hizmet edebilecek müdürler tespit edilir ve atamaları yapılır.
Singapur hükümetleri ve halkı topyekün eğitimi ve okulları değişimin öncüsü olarak gördüklerinden, okul müdürlüğü prestijli bir meslek olarak görülmekte buna ek olarak hükümetler yıllık bütçelerinin yaklaşık ¼ ünü milli eğitime ayırmaktadırlar.
Kaynakça
Dr.Süleyman ÇELİK
Walker, A., Chong, K.C. and Low, G.T. (1993), “Principalship training through mentoring: The Singapore experience”, Journal of Educational Administration, Vol. 31 No. 4, pp. 33-50.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder